Het hersenvocht, of de liquor, is de vloeistof die zich bevindt binnen de vliezen die de hersenen en het ruggenmerg omgeven. De vloeistof kan afgenomen worden voor onderzoek door middel van een ruggenprik (lumbaalpunctie).
Hoe?
Het ruggenmerg houdt op ter hoogte van de tweede lendenwervel. Hierna ontspringen een aantal zenuwen, dit lijkt een beetje op een paardenstaart. Om deze paardenstaart heen bevinden zich de vliezen met het hersenvocht. Ter hoogte van deze paardenstaart wordt de ruggenprik uitgevoerd. Een arts kan rustig in deze paardenstaart prikken zonder een zenuw te beschadigen. Dit is te vergelijken met het steken van een krulspeld in een haarlok, de haren wijken uiteen zonder beschadigd te worden. Zo is het ook met de paardenstaart; de zenuwen wijken uit elkaar zonder te beschadigen. Hier tapt men het hersenvocht af, het is een heldere vloeistof dat lijkt op water. Een ruggenprik kan een paar minuten duren, omdat het hersenvocht druppelsgewijs naar buiten komt.
Een ruggenprik wordt meestal uitgevoerd terwijl de patiënt op de linkerzij ligt met de rug bol gebogen. Op die manier gaan de wervels uit elkaar en is het prikken gemakkelijker. Soms wordt er hersenvocht afgenomen terwijl de patiënt met bolle rug zit op de rand van het bed. Normaal is de ruggenprik niet pijnlijk. De patiënt voelt het wel, maar het is niet erger dan het prikken van bloed in de arm.
Het is belangrijk om een paar misverstanden rond de ruggenprik weg te nemen:
- het leidt niet tot verlammingen
- het leidt niet tot een verergering van MS
Hoofdpijn komt wel regelmatig voor na een ruggenprik. Dit wordt veroorzaakt door het kleine gaatje dat in het vlies achterblijft. Hierdoor sijpelt er nog na de prik hersenvocht uit het vlies. De druk in het hoofd wordt daardoor lager. Wanneer de patiënt gaat liggen is er geen last, wanneer de patiënt echter gaat staan wordt de druk in het hoofd nog lager en ontstaat er hoofdpijn. Deze hoofdpijn gaat vaak over als de patiënt gaat liggen. In het algemeen duurt deze hoofdpijn enkele dagen, het gaat bijna altijd vanzelf weer over. In de zeldzame gevallen dat de hoofdpijn niet overgaat kan de arts een zogenoemde ‘epidural patch’ aanbrengen. Er wordt dan door een tweede ruggenprik een beetje bloed van de patiënt zelf rond het gaatje in het hersenvlies gespoten. Dit bloed vormt een stolsel en sluit het lek af. Het is alsof er een lekke fietsband geplakt is, de hoofdpijn is dan ook ogenblikkelijk over.
Ruggenprik en MS
In het hersenvocht zoekt men naar eiwitten die wijzen op een ontstekingsreactie. Bij aanvallen komen ontstekingsreacties in de myeline (de isolerende witte stof rond de zenuwuitlopers) op gang. In die periode is het eiwitgehalte verhoogd en vindt men extra afweerstoffen in het hersenvocht. Extra eiwitten en antistoffen in het hersenvocht komt niet alleen voor bij MS, maar kan ook voorkomen bij andere ontstekingen.
Bij 90% van alle mensen met MS wordt in het hersenvocht een afwijking gevonden. Er blijken meer antistoffen in te zitten dan bij gezonde mensen. Antistoffen worden door het afweersysteem gemaakt om indringers als bacteriën en virussen te lijf te gaan. Het zijn stoffen die op een bacterie of een virus plakken en deze zo uitschakelen. In het hersenvocht van mensen met MS komen ze in grote hoeveelheden voor. Wat dit betekent is nog niet duidelijk. Er is veel gezocht naar de virussen of bacteriën tegen wie ze gericht zouden zijn, maar een hoofdschuldige is nog niet gevonden. Tegenwoordig denkt men dat de antistoffen ontstaan doordat het afweersysteem een beetje op hol is geslagen. Het maakt in het wilde weg antistoffen aan, zonder dat er een indringer is die onschadelijk gemaakt moet worden. Dit kan betekenen dat er iets mis is met het afweersysteem van mensen met MS.
Samen met de bevindingen bij het MRI-onderzoek van de hersenen (en het ruggenmerg) kan dit onderzoek leiden tot een betrouwbare diagnose.
Please wait...